Lezen in coronatijd

Ook het Leesgezelschap zit wat op zijn tandvlees. We "smachten" naar een tijd waarin we weer dicht kunnen samenzitten en vertellen en discussiëren over van alles, vooral over boeken uiteraard. Er liggen nu twee boeken op het leestafeltje, Christiane Stallaert, Het verdriet van Spanje, voorgesteld door Ina, en Marieke Lucas Rijneveld, De avond is ongemak, voorgesteld door Christine. En wordt het niet stilaan tijd om een derde boek te lanceren, vraagt Christine. Van zodra alles weer kan, houden we dan een leesgroepmarathon, met alles erop en eraan, vooral ook samen lekker gaan eten. 

Maar voorlopig: lezen, op je eentje. En wie nieuwsgierig is naar de individuele leeservaringen van anderen, één adres: bruggeleest.be

Alles komt goed.

Opnieuw een lijstje

 

Ook Jan Van Herreweghe is met pensioen, de bibliothecaris van Harelbeke, in het wereldje bekend als Jan Bib, niet in het minst om zijn cyclus 'Het menselijk tekort bij een teveel aan papier', waarvan intussen zowat tien deeltjes uit zijn. Als je niet veeleisend bent, is het  aangenaam toeven in deze boeken, een wirwar van anekdotes en namen, zo ook in deeltje negen, 'Dode letters: over de oneindige bibliotheek, ..., ongelezen boeken, onleesbare boeken, ...' uit 2017, uitgeverij 'De Gebeten Hond vzw'.  Hierin lees je uitgebreid over de Bibliotheca Sarrazina die het voorwerp uitmaakt van 'De brief' van Maarten Asscher, één van de vier verhalen die samen de bundel 'Dodeneiland: vier geschiedenissen' vormen, uitgekomen in 1992.

In coronatijden is er wat afgestapt. Voor velen een ontdekking, maar zelden zal wandelen zo in diep in het leven kerven als bij de stappers van Het zoutpad van Raynor Winn, de West Coastal Path  in Engeland die Raynor en haar man Moth dicht bij 'de ware betekenis van het leven' brengen, zo laat de promotietekst ons geloven. 

Altijd al fan geweest van de Talking Heads, maar nu SdL 3599 ons vertelt dat David Byrne een verwoed fietser is, is de adoratie compleet. 'Op de fiets' is de eenvoudige titel van zijn boekje, met gedachten opgetekend tijdens een leven lang fietsen door New York, over kunst, politiek, muziek en ruimtelijke ordening. 

Pat Donné gaat mee, in overdrive, met het enthousiasme van de kunsthistorica Katelijne Van der Stighelen voor de "cursiefjes" van Clarice Lispector, als De ontdekking van de wereld uitgegeven in de reeks Privé-domein (Berg en Dal, Klara, 11 april 2021). 

'De meest bekende onbekende schrijver'. Dat moet Roger Van de Velde (1920-1970) zijn, die in de jaren 1960 onvergetelijke kortverhalen schreef, ook een roman en vooral de literaire aanklacht Recht op antwoord. Over Van de Velde schreef Ellen Van Pelt nu een literaire biografie (Uitgeverij Vrijdag, 2020), over een kort leven waarin literatuur, verslaving en gevangenissen en psychiatrische instellingen met elkaar vervlochten zijn. Sereen geschreven, net zoals het oeuvre van Van de Velde, gemodelleerd naar zijn grote voorbeeld, Willem Elschot. 

In Nederlandistiek van 24 september 2020 bespreekt Marc van Oostendorp vol bewondering het jongste boek van zijn collega, de medioneerlandicus Mike Kestemont, De witte weduwe (Lannoo, 2020). Over een diefstal in een museum, een classica die doceert over museumdiefstallen, en uiteraard linken naar de middeleeuwse literatuur. Het plezier van het verzinnen spat uit dit boek. 

Een stapel boeken op een tafeltje voor hem, een strak gevulde en eindeloos doorlopende boekenkast achter hem, en zelf lezend, een boek in de hand: zo laat Toon Horsten zich fotograferen. Uitgever bij Standaard Uitgeverij heeft hij zo een lijstje klaar: Jan Brokken  In het huis van de dichter (over zijn vriendschap met de pianist Youri Egorov), Robert Seethaler, Een heel leven (over het kleine leven van een boer in een bergdorp), Letters between six sisters (de correspondentie van de zes Midfordzussen, 20ste eeuw), de poëzie van Richard Minne (In den zoeten inval), de essays van George Orwell en (onderschat) Simon Leys, het oeuvre van Amin Maalouf.

De vernieuwde SdL bekoort maar matig, het is ver zoeken naar een doorwrochte recensie, bijna oneerbiedig gaat de nummering door, deze week staat 3578 in de hoofding. Troost brengt een mooi interview met de Ierse, in Edinburgh wonende Maggie O'Farrell, 8 romans op de teller, en een "memoir" zoals dat vandaag heet, Ik ben ik ben ik ben, 2017. De Women's Prize for Fiction bekroonde haar jongste roman Hamnet, over de als kind overleden zoon van William Shakespeare en het verdriet van moeder Anne Hatheway, die bij nader inzien Agnes heette.

In de vier polderdorpen Houtave, Meetkerke, Nieuwmunster en Zuienkerke staan sinds kort kleine bibliotheekjes in open lucht die uitnodigen om boeken te lenen en te ruilen.

Elk landelijk boekhuisje  heeft een peter of een meter.

'De stilte van de witte stad' van Eva Garcia Saenz de Urturi

“Als ook de loge nog komt, leg ik het boek aan de kant!” Zo illustreerde Ludo wat velen van ons dachten: deze thriller voelt al te nadrukkelijk geconstrueerd aan. Voor ons, ten huize Ciska op 4 maart, lag De stilte van de witte stad van de schrijfster met de zwaar aangezette familienaam, Eva Garcia Saenz de Urturi.

 De Baskische schrijfster maakt een ratatouille van naar verluid usual supects zoals een scheutje erotiek, een snuifje esoterie (och ja, de loge incluis), couleur locale in een idyllische setting, dé getraumatiseerde inspecteur, … én voldoende voorspelbaarheid om een groot publiek te behagen. Het boek verhaalt het onderzoek, uiteraard in een wedloop tegen de tijd, naar een rituele seriemoordenaar die de Baskische stad Vitoria teistert. 

Christine en Chris stoorden zich bij momenten aan de slordige taal, ook Ludo vond het slecht geschreven (net als Chris deed het hem denken aan Dan Brown), maar volgens Jo, die het in het Spaans las, moet dit aan de vertaling te wijten zijn. Vitoria zelf lijkt een personage en wordt vanuit elke mogelijke invalshoek omschreven, jammer genoeg zoals de meeste personages te weinig uitgediept. Niettemin, Geert genoot volop van de beschreven setting en Christine kreeg zin om ooit Vitoria te bezoeken. Chris was er eerder en vond het er charmerend, maar Jo kon dit nauwelijks beamen ( “… deze verkapte toeristische gids over een stadje dat niet bepaald uitblinkt in geschiedenis …”). Zowel Jo, Ludo als Chris vonden de eindeloze sliert lokale namedropping (welke straat, welke bar, welke tapas, welk gebouw, …) vermoeiend. 

Vitoria in Spaans Baskenland: de smalle grens tussen literatuur en city-marketing

Er waren ook positieve stemmen. Ina had het heel graag gelezen, vond het een heel leuk en ontspannend boek. Geert is een fan van thrillers, genoot volop van het lezen en kijkt reikhalzend uit naar het tweede deel van de trilogie. Ook al vond Christine het voorspelbaar, commercieel en al te geconstrueerd, ze had genoten van deze perfecte vakantielectuur. Ook zij zag er een geschikt scenario in voor een film of een serie. Reinold las het door tijdsgebrek nog niet uit, maar keek uit om verder te gaan. Hij genoot onder andere van de beschreven setting, de erin verweven historische elementen, de personages (“ … soms allemaal wel vrij ver gezocht, maar tja, ’t is een thriller.”).  

Wat Geert de vraag deed opwerpen: “Kijken wij wat neer op het genre van de thriller?”, en: “Wat wordt er bedoeld met literaire thriller?” Chris nam als voorbeeld ‘De Naam van de Roos’ van Umberto Eco. Maar ook ons vorige boek, ‘Zeg Niets’, over de Noord-Ierse kwestie, schoot ons meteen voor de geest. Allen waren we het wel eens over het sterke einde van ‘De Stilte van de Witte Stad’. Als in een roetsjbaan komen alle stukjes mooi samen, de afwikkeling is meeslepend en verschafte ons het nodige ‘leesplezier’ zoals onze voorzitter Geert het zou verwoorden. 

Misschien daarom dat de eindbeoordeling van deze thriller, voor velen tijdens de bespreking nochtans gewogen en te licht bevonden, al bij al positief uitviel. We gaven een gemiddelde score van 6,9. Individueel: 8,5 (Ina), 8 (Geert), 7 (Christine), 6,5 (Cisca, Reinoud en Chris) en 6 (Ludo en Jo).

Verslag: Chris

Lijstjes

• Wat bomen ons vertellen: een geschiedenis van de wereld in jaarringen (Lannoo, 2019) is een fascinerend boek van Valerie Trouet uit Leuven, een dendroklimatoloog werkzaam in de VS, een topwetenschapper. Vanuit haar vakexpertise benadert ze moeilijk te verklaren fenomenen uit de wereldgeschiedenis, geen wilde verhalen, wel echte wetenschap.
• Naar aanleiding van de literaire biografie van Paul De Wispelaere door Andreas Van Rompaey  De Wispelaeres 'Het verkoolde alfabet: dagboek 1990-1991' (Privé-domein, 179) gelezen, zijn beste werk, gelaagd, fascinerende literatuur. En van daar naar Benno Barnard, Uitgesteld paradijs, 1987 (Prive-domein, 132 ). 
• 'Hoe lang moet je naar een Bruegel kijken om je vader te zien?'. Wat is dat nu voor een rare vraag. Het is wel de vraag waarmee Peter Jacobs zijn bespreking opent van Toby Ferris' boek Short life in a strange world. Een non-fictieboek met een vreemd obsessief project van de auteur als rode draad: het in situ bekijken van de 42 overgeleverde werken van Pieter Bruegel  de Oude, wereldwijd. Dit resulteert in een vreemd boek, chaotisch, maar 'prachtig geschreven en geïllustreerd' (SdL 3556). 
• Met enige overdrijving: je kan geen aflevering van TLS ter hand nemen, of er wordt een boek van of over William Shakespeare besproken. Op 17 april 2020 was het goed prijs: Shakespeare vormde het thema, met een handvol nieuwe studies en edities. Het kleine subgenre van boeken waarbij een kleine notitie in een verwaarloosd archief een hele wereld openbaart, heeft zo zijn eigen liefhebbers. Shakespeare's first reader: the paper trails of Richard Stonley van Jason Scott-Warren is een boek voor deze zonderlingen. In zijn rekeningboek noteerde de financiële ambtenaar Richard Stonley de aankoop van een exemplaar van het eerste gedrukte boek van Shakespeare, Venus en Adonis, 1593. En hop, we zijn vertrokken voor een 300 bladzijden adembenemend avontuur in het laat-zestiende-eeuwse Londen.
• Twee boeken die zowaar tegen de stroom in bewegen, Laat het schreeuwen, laat het branden van Leslie Jamison, met de mooie walvismetafoor, over even aanraken, empathie en roepen in de leegte, en Weerverwachting van Jenny Offill, die in een breed interview (SdL 3547) een lans breekt voor bibliotheken, 'een van de weinige plekken van generositeit die er nog zijn'. Vijf sterren is voor weinigen weggelegd, wel voor Jakub Malecki met Roest, het leven zoals het is op het Poolse platteland, en - jawel, Polen - de last van het verleden (SdL, 3548).
• Gaston Durnez, einde vorig jaar overleden (22 november 2019), was een bewonderaar van die andere journalist én schrijver, Gilbert Keith Chesterton (1874-1936), de geestelijke vader van Father Brown, over wie hij in 2006 De lach van Chesterton schreef. Werk dat ook vandaag nog kan bekoren, zegt Els.
• Het werk van de Britse schrijver John Berger staat niet in de schijnwerpers, heeft daar nooit gestaan. Toen hij in 2017 overleed was er nog even aandacht voor de man die het onzichtbare zichtbaar wou maken, boeken geïnspireerd door zijn verblijf in het Franse Alpendorp Quincy. Een veelzijdig oeuvre, met de trilogie De vrucht van hun arbeid (nieuwe Nederlandse editie, Schokland, 2016) als zijn hoofdwerk, over het dorp en de agrarische wereld die desintegreren. Geen toeval dat Berger goed bevriend was met Henri Cartier-Bresson (+ 2004), de fotograaf  met evenzeer een oog voor het schijnbaar onzichtbare. Met dank aan Toon Horsten, en zijn stukje in DS 4 januari 2017.

'Zeg niets: moord en verraad in Noord-Ierland' van Patrick Radden Keefe

Besproken op 8 januari 2020. Verslag volgt.

De score: 8 (Chris, Geert, Ina, Reinoud) en 8, 5 (Christine, Ciska, Jo en Ludo) wat een gemiddelde opleverde van 82,5, niet onaardig.

Het nieuwe boek op de leestafel is De stilte van de witte stad, een literaire thriller van Eva Garcia Saenz de Urturi die zich afspeelt in het Baskische Vitoria. Op 4 maart zijn we allen paraat bij Ciska, 19.00 uur.

'Het echte leven' van Adeline Dieudonné

Dinsdag 12 november was het leesgroepavond, koud regenweer, om geen hond door te jagen, dus waren we er voltallig, in Jo's voorlopige en nieuwe huis, met uitzicht op bos en groen.

Om te openen met een  pittige column, meegebracht door Ludo, van de hand van Firky El Azzouzi, die in DS van 18 april 2019 Hugo Claus uit de doden had doen verrijzen, niet voor een postume laudatio, wel voor een satirische 'ontmaskering', Claus de Kim Kardashian van zijn tijd. Niet iedereen was daar gelukkig mee, was zo maar bereid Firky te volgen.

Over naar de hoofdschotel, het alom gelauwerde debuut van het nieuwe literaire talent in Franstalig België, Adeline Dieudonné met haar debuutroman La vraie vie, wat dan Het echte leven wordt, mooi vertaald, fraai uitgegeven, een keuze van Jo.

En zie, in koor - enkel Geert zat op een andere toonhoogte - werd dit boek bejubeld als een literair meesterwerkje, iedereen had het (zeer) graag gelezen. Maar omdat  - gelukkig maar - we het nooit helemaal eens zijn, leidde het vervolg tot twee kampen. Enerzijds de lezers die heel erg de wijze waardeerden waarop de beklemming, spanning en angst in dit verhaal naar een hoogtepunt worden  gevoerd. De ultieme afwikkeling is zowel wreed als troostend. Onder het gewone zit niet zelden angst verborgen, en deze spanning zindert doorheen het boek. Jo - die ook een visuele link legt met de intrigerende cover van het boek en in eenzelfde beweging komaf maakt met de marketingtruc 'de Franstalige Lize Spit' -, Christine en Chris dragen dit boek op handen. Ciska, Ludo en Reinoud waren niet zo onder de indruk van dit verhaal, lazen het als een wat surrealistisch, fantastisch, maar bitter sprookje. Een literair kunststukje, maar eentje dat niet beklemt, je niet onder de huid kruipt.
De punten lagen logischerwijs niet zo ver uit elkaar, tussen 7 (Geert, Ludo, Ciska) en 9 (Christine, Chris), met daartussen Jo 8,5, Ina 8, Reinoud 7,5, wat een totaal van 7,9 geeft.

'De lach van de hyena': het kwaad, tastbaar en hoorbaar.

Punten geven, wil zeggen: afgehandeld, what's next? Vanuit het drooggebleven rugzakje legde Ludo drie voorstellen op tafel. Na een millimeterspurt met Oek De Jong (Pier en oceaan) werd het een non-fictie boek over de Noord-Ierse troubles, Patrick Radden Keefe, Zeg niets: moord en verraad in Noord-Ierland (2019), afspraak 8 januari, 19.00 uur. Wedden dat dit klein stukje 'Europa'  dan opnieuw voorpaginanieuws zal zijn.

Verslag: Ludo

'Veronika besluit om te sterven' van Paulo Coelho

Eind augustus,  op een warme zomeravond vonden we mekaar aan de gastvrije tuintafel van Geert. Paulo Coelho , de Braziliaanse succesauteur, schreef twintig jaar geleden het verhaal  van de knappe Veronika die op een dag besluit te sterven.

Veronika is vierentwintig en heeft genoeg van het leven. Haar zelfmoordpoging mislukt en ze wordt wakker in een psychiatrische kliniek. Hier vindt Veronika, ondanks de pillen en de therapie toch nog haar levenslust terug.

Het boek toont ons de binnenkant van de psychiatrische zorg. Coelho verwerkt er heel wat persoonlijke ervaringen; in zijn jeugd werd hij enkele malen opgenomen omwille van zijn 'anders zijn'. Hij schuift de psychiatrische zorg aan de kant en houdt een pleidooi voor de ongeremde levensvreugde: durf jezelf te zijn! Leef je eigen leven! 

De roman van Coelho liet de leesgroep tamelijk onverschillig, niet warm en niet koud. De toon is zweverig en moraliserend, de structuur rammelt en achteraf blijft er weinig hangen.

Tijdens de bespreking hoorden we heel wat interessante beschouwingen uit het ervaringskabinet van Christine. De problematiek ligt haar na aan het hart en haar analyse was scherper en diepgaander dan de wollige roman op de leestafel. Psychiatrie is geen exacte wetenschap maar helpt de mens om zichzelf weer in handen te nemen en afstand te nemen van de onbereikbare idealen waar hij moet naar opleven.  Volgens Christine is de roman een uitstekend medium om deze thematiek aan bod te laten komen.  

Het oordeel van Christine over Veronika was dan ook mild: 7,5. Ciska hield het bij een interessante 7 en daarna tuimelden de appreciaties naar beneden wat resulteerde in een gemiddelde score van 6,1/10.

Verslag: Jo

'De geniale vriendin' van Elena Ferrante

Besproken op 18 juni 2019.

De keuze van dit boek door Reinoud is ingegeven door zijn liefde voor Italië en voor het Italiaans. En hij vertrok binnenkort op reis naar Napels en wou deze stad via dit boek nader leren kennen. Ondertussen was het een reeks van 4 boeken geworden bekend als de ‘Napolitaanse romans’ over de levenslange vriendschap tussen twee vrouwen uit Napels. De romancyclus werd een grote hit in Italië met vele vertalingen tot gevolg en zelfs vrij snel een verfilming in een TV-serie. De hype werd nog aangewakkerd door het feit dat de auteur, met als pseudoniem Elena Ferrante, haar ware identiteit niet wou prijsgeven behalve dat ze geboren is in Napels in 1943. Er is dus een mate van autobiografische verwerking. Of moeten we zeggen ‘zijn’ en ‘hij’ want er doken geruchten op dat het om een man zou gaan die zich bewust als een vrouwelijke schrijver zou voordoen. Het mysterie is nog steeds niet volledig opgelost …. 

Ludo en Chris hadden aangegeven dat ze de televisieserie hadden gezien of toch bepaalde afleveringen en het verhaal zowat kenden. Het bleek goed geacteerd met een mooie fotografie maar toch wat bordkartonnen decors volgens Ludo. Interessant natuurlijk om de vergelijking met de roman te maken. In plaats van een klassiek verslag van deze leesgroepsessie volgt een interview met voorzitter Geert.

Voel je jezelf spontaan aangetrokken door dergelijke romans?

Niet echt, ik zag de boeken liggen in de bibliotheek maar zou die zelf niet spontaan ontlenen. Wel leuk dat het nu toch gebeurt voor de leesgroep. Nu de eerste gelezen te hebben, zal ik de andere toch niet gaan lezen. En de andere leesgenoten waren ook niet zo enthousiast om de hele reeks te lezen. Dus matig goed, geen uitschieter.

Sommigen noemen het bijna een stationsromannetje? Akkoord?

 Dan ook nu weer niet, deze roman overstijgt nu wel de Bouquet-reeks. Het is meer literair uitgewerkt en behandelt geen evident thema en complexe relaties. Hoewel de relatie tussen de 2 hoofdfiguren toch wel iets krachtiger mocht uit de verf komen volgens een paar leesgenoten.

Of zou je het een vrouwenroman durven noemen omwille van de 2 vrouwelijke hoofdpersonages? Of is dergelijk etiket zinloos?

Nee helemaal niet. Het is niet omdat het meestal over vrouwen gaat, dat dit etiket automatisch op dit boek moet gekleefd worden. Bovendien bestaat er wel zoiets als een vrouwenroman? Naar het schijnt zou het boek vooral verslonden zijn door vrouwen, maar dat betekent niet dat het niet gesmaakt kan worden door mannen. Bepaalde thema’s spreken nu eenmaal meer vrouwen aan dan mannen.

Wat vind je van het thema ‘ontmarginaliseren’ of uit een armoedig milieu proberen te geraken?

Ik vond dat op zich geen sterk thema. Maar één van beide hoofdpersonages is er wel in geslaagd uit haar armoedige situatie te geraken door haar intelligentie en wilskracht. Maar de manier om dat te bereiken, blijkt hier door rijk te worden en status te verwerven via een huwelijk. Vraag is of dat een goed voorbeeld is…. Toch sprak dit thema wel bepaalde leesgenoten sterk aan: Reinoud noemde het een ‘struggle for life’.

Heeft de auteur krachtige en geloofwaardige personages neergezet?

Dat denk ik wel, de relatie tussen de 2 hoofpersonages was zeer intens en tegelijk complex, maar geloofwaardig. Het was een zaak van aantrekken en afstoten tussen beide, opvallend is wel dat nu nog steeds contact houden op hogere leeftijd. Geen van beiden waren echt sympathiek, Lila is koppig en wispelturig. Anderzijds waren er veel nevenpersonages die het verhaal bemoeilijkten. Een namenlijst vooraan zou het wat vlotter maken.

Heeft de verhaalopbouw je kunnen overtuigen of meeslepen?

Uiteindelijk wel, het verhaal was een levenskroniek van een generatie in een grote Italiaanse stad. Maar meeslepend was het nu ook weer niet. Bepaalde leesgenoten vonden het aan de andere kant wat saai waarbij het verhaal te weinig vooruitschuift. Sommigen vonden het ook gekunsteld.

Een ander thema was de kindertijd en schooltijd. Was dat goed aangepakt?

De rol van het onderwijs blijkt toch niet te onderschatten in de opvoeding en emancipatie van mensen. Bepaalde leerkrachten spelen zelfs een doorslaggevende rol in de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Goed studeren was ook een manier om uit de marginaliteit te geraken.

Heeft het je iets geleerd over Napels en Italië kort na de Tweede Wereldoorlog?

Toch wel, het was een goede schets en sfeerbeeld van Napels van na WO-II. Het trekt ook aan om deze stad en wijk ter plaatse te gaan ontdekken. Na diverse boeken hebben we toch al veel geleerd over Italië (denk aan Genua in La Superba). Volgens bepaalde leesgenoten ontbreekt toch meer context over het Italië van na de Tweede Wereldoorlog met het opkomende communisme bij voorbeeld. Ook de rol van de maffia wordt weinig uitgewerkt.

De punten: 4 (Chris), 5 (Christine en Ludo), 6 (Ina en Jo), 7 (Geert) 8,5 (Reinoud en Ciska), gemiddeld 6,25

Verslag: Geert en Reinoud

'Tegenwoordig heet iedereen sorry' van Bart Moeyaert

Wat is Christine goed in timing! Terwijl wij op haar voorstel het laatste boek van Bart Moeyaert lazen, won de schrijver bij zijn 16de nominatie - een accurate illustratie van ‘De aanhouder wint’ - de Astrid Lindgren Memorial Award. Dit is werelds belangrijkste prijs voor kinder- en jeugdliteratuur. Dat Bart Moeyaert is geboren in dezelfde straat waarin we op 2 mei  (2019) Tegenwoordig heet iedereen Sorry bespraken, was naar verluid toevallig. Ciska was afwezig, maar troostend waren de spreuken van geluk die wij elk om beurt uit Reinouds Doosje vol geluk mochten trekken. We deelden die luidop met mekaar en hier en daar was er eentje inspirerend.  Zoals: “Het geluk loopt wel eens de tegenovergestelde kant uit van jouw principes.”

Vervolgens bogen we ons over Bart Moeyaerts laatste werk. Het boek leest als een trein, al speelt het verhaal zich dan af op een warme, lome en trage zomerdag. Verhaal? Een van de meest voorkomende opmerkingen tijdens de eerste ronde was: “Waar gaat dit over?” Een verhaal zonder inhoud? 

Ludo omschreef het als een bevreemdend miniatuurtje dat door de mooie taal toch genietbaar was. Ook Geert las het graag, maar wist net als Ciska, Reinoud of Jo niet goed wat er van te denken. Ook Ina genoot van de taal, maar voelde net als Ciska, Reinould of Christine weinig affiniteit met wat er verteld wordt. Chris had het net moeilijk met de stijl, met het nadrukkelijk gekunstelde en geconstrueerde verhaal. Zo denken en voelen kinderen in de regel niet, en al zeker niet via dit soort  poëtische mijmeringen. Veronderstellingen en zich opstapelende misverstanden kleuren het verhaal over het meisje dat met zichzelf worstelt. Nu, het boek geeft niet meteen al zijn schoonheid kwijt en zowel Geert als Ludo kijken er naar uit om het te herlezen. Volgens Geert zit er geen plot in en draait het allemaal om sfeerschepping, wat ook wel eens aangenaam is. Ina beaamt dit volmondig (tja, alweer die lekkere hapjes).

Het thema vond hij wel herkenbaar, of zoals Ludo het omschreef: “Je wordt in een wereld geworpen en je moet daarin passen. En zij – Bianca – heeft daar problemen mee. Ze wordt niet op haar merites beoordeeld.” Reinoud attendeerde ons er op hoe er in het gezin voortdurend naast mekaar wordt gecommuniceerd.

We pogen ook nog een verklaring te vinden voor de bevreemdende titel Tegenwoordig heet iedereen Sorry, maar komen er niet uit. Is dit te lezen als ‘Sorry dat ik besta’? 

De eindbalans: 7,5 (Ludo), 7 (Geert, Jo en Ina), 6,5 (Christine), 6 (Reinoud en Ciska) en 5,5 (Chris).  Of een totaal van 6,6/10.

'Kokoro, de wegen van het hart' van Natsume Soseki

Toch een wat verrassende keuze dat Ina de vorige bijeenkomst op tafel legde. Verrassend ook dat deze wat vergeten Japanse roman nu zijn weg vind in een Nederlandse vertaling. Mogelijk is de populariteit van Murakami - hij omschrijft Soseki als één van zijn schrijvende inspirators - hier niet vreemd aan. Dubbeljammer dat Kris, een wereldwijd erkende Murakami-fan, er niet bij kon zijn, die avond in het knusse appartement van Ina, 22 maart 2019. En Christine liet er geen gras over groeien, enkele dagen later vloeide reeds deze stevige bespreking uit haar pen.

Natsume Soseki, een van de godfathers van de moderne Japanse literatuur, schreef in 1914 deze roman.  Gesitueerd in de nadagen  van het Meiji-tijdperk dat het einde van de “gesloten” Japanse cultuur inluidde, is het dan ook noodzakelijk om deze roman te lezen vanuit het standpunt van de typisch  oud- Japanse cultuur en waarden,  die voor ons soms zeer vreemd lijken .

De meester(Sensei)-leerling verhouding in het boek, met volgens sommigen een al of niet  onderdrukte homofiele relatie lijkt op het eerste moment bizar: wat boeit een student in een oudere, passieve man? Maar in die tijd,  waarin enkel intellectuele gesprekken met mannen konden gevoerd worden was dit misschien niet zo vergezocht.  Ook de complete ondergeschikheid van de vrouw, tot het misogyne toe, lijkt ons aanstootgevend. Wat echter het meest dramatisch is, is de cultuur van schuld, een schuld die nooit ingelost kan worden, vergeving is onmogelijk en leidt daardoor tot zware psychische belasting, ondergang en harakiri.

Maar, ondanks de typisch Japanse sfeer van toen, is de thematiek hedendaags, een psychologische roman over liefde, afgunst en jaloersheid, rancune en eigenbelang,  eeuwigdurende schuld en ondergang.  Dit alles in zijn extreme vormen door de mateloze geslotenheid en zwijgzaamheid van de hoofdpersonages, waardoor alles dramatische wendingen krijgt .

De roman bestaat uit 3 delen, maar de meerderheid onder ons hebben de indruk dat er maar 2 delen zijn: de eerste 2 waarin een geheimzinnige waas hangt, men voelt dat Sensei een groot geheim met zich meedraagt, een verborgen verleden met een dierbare overledene.  Het ritme is zeer traag, kabbelend, gesprekken en stiltes, kleine gebeurtenissen, al of niet belangrijk . Zelden gaat men tot actie over, alles blijft onderhuids, dreigend,  wachtend tot het misschien te laat is .

Het derde deel is de emotionele biecht van Sensei, de openbaring van zijn dramatische persoon , de reden van zijn leven-durend immobilisme, stilte en emotionele eenzaamheid die tenslotte leidt naar zijn bewust gekozen einde. Ook de onmogelijkheid om zich te uiten, noch tegen zijn vrouw, noch tegen anderen en daardoor geen verlossing.  Een lange brief, pas gelezen na zijn dood,  is voor hem de enige keuze (ook een beetje lafheid). Om er iets uit te leren zegt Sensei, voor zijn vrouw echter een blijvende vraag en
schuldinductie voor haar .

De stijl van de roman is helder te noemen,  inzicht- gevend  niets barok. Hedendaags?

Samenvattend:  een stilistisch mooi opgebouwde roman, veel Murakami-kenmerken (dixit Chris), maar niet zo super dat het als een meesterwerk moet beschouwd worden .

In onze groep was niet iedereen laaiend enthousiast .  Dat gaf de volgende waardering : 

Ludo : 6.5, Geert : 7.5 , Jo 6, Reinoud-Ciska en Chris 7 , en Ina en Christine  8 , dus 7.1 als gemiddelde

'Zwarte bladeren' van Maja Wolny

Reinoud heeft dit boek gekozen omdat hij de auteur persoonlijk gekend heeft zij het in een andere hoedanigheid namelijk als lid van een visitatiecommissie voor musea en later als conservator van het Visserijmuseum in Oostduinkerke dat zij op korte tijd volledig getransformeerd heeft, inclusief de nieuwe naam Navigo. Maja was vele jaren geleden al een gedreven dame die overgekomen is uit Polen en in Gent een winkeltje uitbaatte met Poolse specialiteiten en boeken. Zij is getrouwd met Marc Peirs, een VRT-medewerker en ze hebben samen twee kinderen. Plots heeft Maja haar korte carrière in de museum- en erfgoedsector stopgezet om zich volledig te wijden aan het schrijven. Niet veel later vertrok ze dan terug naar Polen met man en kinderen, een moeilijke beslissing in haar leven. Maja had toen al een paar romans geschreven, maar die zijn vrij onopgemerkt gebleven omdat ze in haar moedertaal, het Pools schrijft.

Nagenoeg de voltallige leesgroep was op 4 maart 2018 aanwezig, toen Maja in het boekenprogramma “Lees meer” in het Concertgebouw (samen met 2 andere schrijvers) op onnavolgbare wijze werd geïnterviewd door VRT-journaliste An De Bie. Maja kreeg voor haar derde roman veel media-aandacht, niet in het minst door haar VRT-connecties via haar echtgenoot. Maar ze is zelf helemaal niet mediaschuw en komt sterk naar voren met haar uitgesproken mening, charisma en enthousiaste vertelstijl.

Haar derde roman was wel raak, en werd dan ook in het Nederlands vertaald. Deze roman sluit aan bij een jeugdherinnering van haar:  een trauma in haar geboortestad Kielce op het einde van de Tweede Wereldoorlog waarbij een deel van de Joodse gemeenschap uitgemoord werd door op hol geslagen Polen na het verdwijnen van een Pools jongetje. De Joden werden ervan beschuldigd kinderen te ‘offeren’ wat met heel wat bijgeloof gepaard ging. Deze gebeurtenis werd decennialang verzwegen in haar stad en land omdat Polen direct na de Duitse bezetting en jodenvervolgingen (die net in Polen zeer hevig waren) niet zelf wilden geassocieerd worden met pogroms tegen Joden op grote schaal.

Ook zij was onwetende over dit drama tot op het moment dat Maja uit Polen en het Oostblok wegtrok richting vrije Westen. Toen kwam ze al liftend toevallig in gesprek met een chauffeur die wel van het drama in haar geboortestad op de hoogte was en daardoor zeer geshockeerd haar verplichtte uit de wagen te stappen. Dit voorval stimuleerde haar natuurlijk om de ware toedracht te gaan opzoeken wat uiteindelijk in deze roman uitmondde. Zij heeft er een aantal autobiografische elementen in verwerkt zonder dat zij daar zelf een rol in gespeeld heeft. Het verhaal draait rond Weronika een historica verbonden aan de universiteit van Kielce wiens tienjarig dochtertje plots spoorloos verdween. Doorsneden met de gebeurtenissen in 1944 waar parallellen te trekken zijn, wordt Weronika meegesleurd in een wanhopige zoektocht naar haar dochter, bijgestaan door een verbitterde lokale politiecommissaris. Uiteindelijk belandt ze in de armen van haar oude moeder waarmee ze al jaren mee gebroken had.

Een belangrijke rol is ook weggelegd voor Julia, een Poolse emigrante die in Brussel terechtkomt kort voor de Tweede Wereldoorlog, er trouwt met een Belg en een carrière als fotografe uitbouwt op diverse plaatsen in Europa. Zo maakte Julia een fotografische reportage van het Jodendrama in Kielce in 1944. Foto’s die Maja ontdekte in … het Fotografiemuseum in Charleroi. Een aaneenschakeling van toevalligheden door de tijd heen als het ware.

En wat vond de leesgroep ervan? Hoewel een aangrijpend verhaal dat goed verteld werd, was de meerderheid niet laaiend enthousiast: nogal gekunstelde en geforceerde constructie, raakte niet echt, bepaalde personages nogal oppervlakkig. Geen grootse roman maar wel een fascinerend onderwerp. Zodat het eindcijfer toch op een riante 7,5 op 10 uitkwam.

Reinoud Van Acker (ingesprongen voor Geert Wullaert)

'Pachinko' van Min Jin Lee

Caramel de jolige Cocker Spaniel verwelkomt ons in de nieuwe thuis van Ciska in de Rietlaan te Sint-Michiels waar ze haar intrek genomen heeft met twee kinderen en een hond. Caramel heeft zijn naam niet gestolen want hij heeft het rosbruine snoepkleur van de gelijknamige zoetstof en begroet ons smakelijk door regelmatig speelse pootjes te geven. En ook Ludo had wat te vieren want hij kwam met twee flessen prosecco en een partij aperitiefglazen binnen: hij is namelijk zestig geworden en heeft dan maar direct zijn beroepsactiviteit gehalveerd om een deeltijdse voorafname te nemen op zijn pensioen. Alhoewel dit niet betekent dat Ludo nu meer thuis is. Chris moesten we helaas missen deze avond, hij moest afzeggen wegens een professioneel noodgeval, wat lichte onrust veroorzaakte omdat Chris verslaggever was en het volgende boek zou voorstellen. Gelukkig kon de voorzitter Geert telefonisch één en ander ondervangen zodat de volgende leesgroep al gegarandeerd is. Gevolg is dat Reinoud dit verslag voor zijn rekening genomen heeft.

Laat ons voor de verandering eens beginnen met het einde: de puntenscore had een gemiddelde van 7 op 10. Verdienstelijk maar niet overdonderend, dat was een beetje de teneur bij de meeste leesgenoten (inclusief Chris die op afstand mee beoordeelde). Hoewel er zoals steeds meningsverschillen waren (gelukkig maar), waren er toch heel wat gemeenschappelijke factoren waar de meesten het er over eens waren. Uitschieters waren Ina in de positieve zin die heel enthousiast was over deze roman (“Men doet alles om te kunnen overleven”) en Ludo die er weinig leesplezier aan beleefd had (beetje jammer voor een stevige turf van 520 bladzijden).

Een familiekroniek van Koreanen in Japan die zich uitstrekte over het grootste deel van de 20^ste eeuw, is een ambitieus opzet waar de auteur Min Jin Lee voor een deel toch in geslaagd is, zonder evenwel permanent de lezer te kunnen boeien. Ludo verwoordde het treffend als een “aangeklede genealogie die spankracht mist”. Bij momenten zeer pakkend maar soms ook langdradig was de mening van de meerderheid. Opnieuw hebben we een les in geschiedenis gekregen want niemand was op de hoogte van de kolonisering van Korea door Japan en de (soms gedwongen) emigratie van duizenden Koreanen naar Japan. Uiteraard is rascisme (alweer) een hoofdthema zelfs tot op de dag van vandaag in Japan waar Koreanen nog steeds tweederangsburgers zijn.

Een eerste zijdelingse discussie ontspint zich: waar halen die Japanners toch hun meerwaarde? Eeuwenlang heeft hun superioriteitsgevoel de geschiedenis in dit deel van Azië beïnvloed. Het was ook het enige Aziatische land dat nooit door Westerlingen gekoloniseerd geweest is. Is het te verwonderen dat Japan zich verwant voelde met Duitsland zodat die samen een wereldoorlog ontketenen elk aan een andere kant van de wereld? Tegelijk leggen Japanners zich een hard werkethos op en zijn ze zeer dominant ten opzicht van vrouwen. Een terugkerende mantra in d roman was dan ook: “lijden is het lot van de vrouw”.  Voorwaar een harde maatschappij is hier geschetst, dat herinneringen oproept aan eerdere leeservaringen van dit gezelschap zoals Murakami en Amelie Nothomb, zij het op een heel andere manier. En de pachinko uit de titel? Die speelhallen bleken dan weer de ons onbekende gokverslaving van de Japanners te moeten voeden, handig uitgebaat door Koreanen.

Het familiedrama van 5 generaties Koreanen is dan weer meesterlijk in scène gezet met soms verrassende plotwendingen en dramatische gebeurtenissen.  Dat de historische context niet altijd in detail geschetst werd maar als een vaag kader de ontwikkelingen verder dreef, stoorde daarbij niet echt.  Hoe hard de Koreanen ook hun best doen om zich te integreren in de Japanse samenleving, toch zullen ze altijd vernederd blijven worden, een fatalistische ondertoon in de hele roman. Jo verwoordde het ook filosofisch: “Er is maar één manier om te kijken door de ogen van de andere en dat is via de literatuur.” Bepaalde verscheurende familiale keuzes in de roman zoals adoptie, emigratie,  huwelijk, ouderontkenning tot zelfmoord zorgden dan weer voor verhitte discussies onder bepaalde leesgenoten.

En toch: de epiloog van de auteur Min Jin Lee was dan weer verrassend in die zin dat ze als historica in de VSA jarenlang gewerkt had aan een epos over Koreanen in Japan maar pas ten volle tot schrijven is gekomen na talloze gesprekken met latere generaties van geëmigreerde Koreanen in Japan. Deze getuigenissen waren blijkbaar veel inspirerender dan klassiek historisch onderzoek. Met de juiste nuanceringen tot gevolg: “pas op met te vroeg te oordelen”.

Reinoud Van Acker 

'De mensengenezer' van Koen Peeters

Op 11 juni 2018 komen we samen bij Jo, een bijzondere samenkomst, een beetje afscheid nemen. Straks beginnen immers de werken van Jo's couhousingproject Eikenberg waarbij de woonsite een metamorfose zal ondergaan. Metamorfosen is toevallig ook Ludo's intro; hij leest een stukje uit Ovidius' meesterwerk, over hoe alles voortdurend verandert en schuift, zonder dat aan de essentie van het bestaan wordt geraakt.

Een Yaka-makser

En dan duiken we in de het leven van Remi, een boerenzoon van "aan de schreve" die voor een religieus leven kiest  als jezuïet en als missionaris in Congo. Hij bouwt een antropologische expertise op die hem tot een internationale autoriteit  maakt. Koen Peeters is een fijne verteller; verbluffend hoe hij zich de 'ziel' van de Westhoek eigen maakt, vreemde verhalen, donkere gedachten. Maar Peeters is vooral ook een antropoloog. Zijn wetenschappelijke gedrevenheid en zijn auteurschap komen in De mensengenezer op een natuurlijke wijze samen.  Peeters volgt in zijn roman twee sporen: het chronologisch-biografisch verhaal van Remi (blijkens de epiloog geïnspireerd op het leven van Renaat Devisch) én de gesprekken van de auteur met Remi, zijn intussen bejaarde promotor. En zo componeert Peeters een verhaal dat verdicht en alles bij elkaar brengt. Zelfs de Westhoek en de diepe Congolese brousse, twee werelden die ogenschijnlijk eindeloos uit elkaar liggen, verwijzen naar elkaar, met demonen die overal terugkeren.

Deze zoektocht naar het onzegbare in een rijke, verzorgde taal wordt heel erg gewaard door Jo, Ina, Christine en Ludo. Voor Ina is het overigens opnieuw aanknopen bij 'Het gelaat van de geesten', een Antwerpse expo die ze lang geleden gidste. Jo legt een link met David Van Reybrouck voor de hoofdstukken waarin Peeters de mentaliteit van de Westhoek peilt. Andere lezers zijn minder enthousiast. Ze voelen zich minder betrokken bij de personages. Chris was het meest getroffen door de episode in het noviciaat; de psycho-analytische achtergrond van het verhaal werkte dan weer storend. Ciska, en Geert werden  vooral geraakt door het Westhoekverhaal, maar haakten dan af. Ook voor Reinoud  is 'De mensengenezer' een te gekunsteld boek, afstandelijk en bestudeerd. 

De punten: Jo 9, Ina 8,5, Ludo 9, Chris 6, Ciska 5, Reinoud 6, Christine 8,5 en Geert 6,5, of een gemiddelde van 7,31

Lijstjes

Rob Riemen, de man van Nexus (tijdschrift en instituut) laat zich graag fotograferen, met een boek in de hand of gezeten voor een imposant en nokvol boekenrek. Wat moet die man gelezen hebben, is de natuurlijke reactie bij het zien van deze foto's. Ook fictie, blijkt uit het recente interview (Knack, 2019|38), met op één, Thomas Mann, op wiens roman De Toverberg Nexus is geënt.

"Een literair epos", zo kan je 'Wij, de verdronkenen' van Carsten Jensen benoemen (2006, Nederlandse vertaling 2008). Bijna 700 pagina's meegaan in het ruwe vissersleven op een Deens eiland. Een epos dat nu op de planken wordt gebracht.

Een tip met een stip van Brigitte (ook door P.F. Thomése in DS): De meester en Margarita van de Russische auteur Michail Boelgakov. Te lezen in het derde deel van zijn Verzameld werk uitgegeven bij Van Oorschot, het fijne papier, de fraaie letter, de sobere band. In alle opzichten een boek om te koesteren.
Lag ook uitnodigend op Brigittes leestafeltje: Eva Rovers, Helene Kröller-Müller (1869-1939), de eeuwigheid verzameld (Amsterdam: Bert Bakker, 2010). Over een van eerste vrouwelijk kunstverzamelaars, met een neus voor Van Gogh, te zien in het naar haar genoemde museum op haar landgoed in De Hoge Veluwe.

Eerder dit jaar overleed in Boedapest György Konrad (1933-2019), en Johan De Boose blikt met een volle pagina terug op auteur en werk 'dat tot het beste behoort van de 20st eeuw' (DS, 16 september 2019). Eén werk springt er boven uit, Tuinfeest, 'waarin een man zijn leven vertelt terwijl hij in een tuin zit, aan een tot tafel verbouwde grafsteen, waaraan de doden moeiteloos aanschuiven'.

Door Jan DM zeer warm aanbevolen, Galische wetten van de mensenrechtenadvocaat  Philippe Sands, non fictie Over de oorsprong van genocide en misdrijven tegen de menselijkheid, maar "razend spannend" en "adembenemend", met de verwerking van een groot stuk Europese geschiedenis vanaf de late negentiende eeuw.

Wat met ons rechtssysteem, onze rechtsstaat? Peter Vermeersch stelde zich vele vragen, vooral toen hij voor een assissenjury werd opgeroepen (Aantekeningen bij een moord, 2019). Het deed hem teruggrijpen naar een boek uit zijn studententijd, waarin rechtspreken helemaal anders maatschappelijk was ingebed. In Her hof van mijn vader (1966) vertelt Isaac Bashevis Singer hoe zijn vader, als rabbijn in Warschau, recht sprak en herstel bemiddelde.

Laten we ons al eens inspireren door de recensies in SdL, deze maanden laat het zomerreces zich wel heel hard aanvoelen. Niet getreurd, want net in deze vakantiemaanden is er een portrettenreeks waarin jonge Nederlandstalige schrijvers ("Verse letteren") worden voorgesteld. Jong en vooral gedreven, met die magische drive naar taal en vertellen, zich respectvol lavend aan soms onverwachte literaire voorbeelden. Wees gegroet Roos van Rijswijk (Sdl, 3505), Nina Polak (SdL3507) en ander jong talent.

'Sovjetistan: een reis door Turkmenistan, Kazachstan, Tadzjikistan, Kirgistan en Oezbekistan' van Erika Fatland.

Samen op reis: lezen is kijken door andermans ogen.
Op een warme lenteavond schaart ons literaire genootschap zich rond de tafel in de tuin van de voorzitter (0) voor de bespreking van Sovjetistan van Erika Fatland (1).

We genieten van de wijn en het koel schuimend bier en prijzen ons gelukkig dat Geert, ondanks zijn zoektocht naar Centraal- Aziatische specialiteiten , ons geen koemis (2) laat drinken.

Bij wijze van opwarming doet Jo een Grietopdebeekje (3) waarna we ons op een van de gevaarlijkste wegen ter wereld (4) begeven om een beeld te krijgen van ons reisdoel. De bestemming spreekt tot de verbeelding; behalve voor Chris is het voor de overige leden terra incognita (5).

Het boek van Erika Fatland opent voor ons een wondere wereld vol smeulende gasvelden, megalomane gebouwen, blinkende kitsch, straatarme boeren en griezelige dictators. We zien een fascinerende streek: kleurrijk, ruw (6), indrukwekkend, verwarrend (7) en erg gastvrij. Bakermat van een oude beschaving; zowel Reinoud als Christine dromen van een reis langs de Zijderoute (8) door de Centraal Aziatische republieken.

We krijgen erg veel informatie voorgeschoteld, soms moeilijk te behappen maar steeds verwerkt in een leesbare tekst vol rake observaties. De beoordeling van het boek was eensluidend positief (9) en leidde tot een uitzonderlijk goede score (10).

Het volgende boek brengt ons van de Westhoek naar de Afrikaanse binnenlanden:" de mensengenezer"  van Koen Peeters wacht op ons. Steeds nieuwe horizonten, steeds weer verrassende inzichten: no books, no glory. We bluvn goan.

Een knusse, gezellige stad op mensenmaat ... : Astana, hoofdstad van Kazachstan

Voetnoten:

(0) Onze président-fondateur is Geert W., ijveraar voor de schone kunsten, activist voor een betere wereld en ook berucht voor zijn boude uitspraken. Zo heeft hij een gloeiende hekel aan intellectuele prietpraat en haat hij teksten met voetnoten en verklarende woordenlijsten. Een goede tekst spreekt voor zichzelf en heeft al die verwijzingen en verklaringen niet nodig.

(1) Erika Fatland. Sovjetistan. Een reis door Turkmenistan, Kazachstan, Tadzjikistan, Kirgistan en Oezbekistan. Verschenen in 2014, uit het Noors vertaald, 446 blz.

(2) Koemis (ook kumys) is gegiste melk van merries. Volgens Chris een geneeskrachtige lekkernij waarbij de grootste kunst erin bestaat om het goedje ongemerkt in een bloempot te laten verdwijnen.

(3) Griet Op de Beeck schreef het boekenweekgeschenk, een novelle van krap honderd bladzijden, waarin haar gekende thema's aan bod komen: de pijn van het zijn en de kracht van de liefde. Door de kritiek ongenadig neergesabeld, door Christine en Jo gewaardeerd als onderhoudende en ontspannende lectuur zonder veel pretenties. Een Grietopdebeekje wordt meestal gedaan als aanzet tot een diepzinnig gesprek: wij hadden het over de moeite bij het kiezen en later op de avond borduurden we verder over de illusie van totale vrijheid die maakt dat jongeren geen keuzes meer durven maken.

(4) "De gevaarlijkste wegen van de wereld" is een televisieprogramma van VARA waarin twee personen een avontuurlijke rit ondernemen. We bekeken de uitzending van 15 april 2018 die ons over de Pamir Highway in Tadzjikistan voerde. De diepzinnige gesprekken tussen de twee chauffeurs werden door Geert versneld doorgespoeld maar de beelden van het landschap waren overweldigend.

(5) Onbekend gebied.

(6) De favoriete sport is het uit mekaar scheuren van een levende geit op ronddravende paarden. Het roven van jonge meisjes gebeurt nu ook al met de auto.

(7) In de 20e eeuw gedurende 70 jaar deel van de Sovjet-Unie en onderworpen aan deportaties en strafkampen. Toch denkt de bevolking met heimwee terug aan de zegeningen van de communistische heilstaat.

(8) De zijderoute is de oude handelsroute die oost en west verbond van de oudheid tot de late middeleeuwen en bestaat uit een netwerk van karavaanwegen doorheen Centraal- Azië.

(9) Vlotte en aangename lectuur (Ciska), fascinerend (Christine), rake observaties (Chris), boordevol prachtige verhalen (Reinoud),  interessant (Ina), aangenaam (Geert), Waarom is die trein weer te laat?  (Ludo).

(10) Ciska (8), Ina (8), Reinoud (8), Christine (8), Geert (8), Chris (7.5), Jo (7.5) en Ludo (8.5) geeft een gemiddelde van 7,9.

Opgetekend door Jo Libbrecht

'De stad aan de rand van de hemel' van Elif Shafak

Ten huize van Reinoud op  7 oktober 2016. Reinoud heeft dit boek gekozen na het bezoek van een tentoonstelling ‘The Sultans world’ in Bozar voorjaar 2015, over de beeldvorming in het Westen van het Ottomaanse Rijk (voorganger van het huidige Turkije) in de 16de, 17de en 18de eeuw. Dit enorme rijk omvatte toen nagenoeg de volledige islamitische wereld van Hongarije tot in Noord-Afrika. In de 19^de eeuw brokkelde de macht van het Ottomaanse rijk geleidelijk af om uiteindelijk ten onder te gaan na de Eerste Wereldoorlog. Glorieperiode was de 16de eeuw met sultan Suleyman de Prachtlievende die heel wat indrukwekkende gebouwen nagelaten heeft in zijn rijk en meer bepaald in Istanbul. Dit was voor een groot deel te danken aan zijn geniale architect Sinan die een belangrijke rol vervult in deze roman. Hoofdfiguur is evenwel de pientere migrant Jahan uit Indië die met zijn trouwe witte olifant in het paleis van de sultan terechtkwam en het schopte tot één van de assistenten van de architect Sinan en aldus het ontwerp en de bouw van grote projecten van nabij mee kon volgen. Omdat Geert niet graag schrijft, een interview door Reinoud.

Wat was je eerste algemene impressie bij het lezen van deze roman?

Ik vond het een zeer mooi boek en heb dit graag gelezen. Er was een duidelijk verhaal en het was laagdrempelig zodat het zeer vlot las. Het leek wel een historische roman voor de jeugd met heel mooie vergelijkingen. Ik kan de appreciatie van Ciska en Reinoud volledig volgen dat het boek gelezen moet worden als een warm sprookje waarbij niet alles letterlijk moet genomen worden. Vooral de relatie van Jahan het hoofdpersonage met zijn witte olifant is zeer mooi uitgewerkt. Er komen soms vele andere verhaallijnen door elkaar te lopen vanuit een zeer kosmopolitische leefwereld die Istanbul toen was. Maar dit stoorde het leesplezier niet.

Volg je het oordeel van andere leesgenoten Chris en Jo als zou dit historisch verhaal teveel geromantiseerd zijn met bordkartonnen personages?

Helemaal niet, ik heb me daar zeker niet aan gestoord. Ondanks de soms onwaarschijnlijke passages, ben ik meegegaan in het wat fantastische verhaal en vond ik het voldoende geloofwaardig opgebouwd om tot op het einde meegesleept te blijven. Bovendien bleef het historisch ongemeen interessant: een complexe maar boeiende wereld wordt opgeroepen in het kosmopolitische en bruisende Istanbul van de 16^de eeuw dat handelaars, diplomaten, pelgrims en avonturiers uit alle delen van de toenmalige wereld aanzoog. Zo ook een delegatie Venetianen en andere Italianen die het best vertrouwd waren met het Ottomaanse rijk. Heel treffend was ook de tolerantie die de islamitische wereld toen aan de dag legde ook voor anders gelovigen.

Was het dan ook niet van het goede teveel met een opeenstapeling van historische details zoals Christine het wat ervaarde?

Zo heb ik het toch niet gelezen, maar Christine beaamde ook onmiddellijk dat ze tegelijk enorm veel bijgeleerd heeft over de Ottomaanse cultuur. Ze vond het ook een mooie lange historische schets van Istanbul gesponnen rond het leven van Jahan. Ook Ludo moest toch erkennen dat de historische sfeerschepping over het toppunt van het Ottomaanse rijk toch zeer goed zat. Hoewel hij ook wel kritisch was en weinig enthousiast over deze roman. Hij vond het geen grote leeservaring.

En wat te denken van Ina haar mening als zou deze roman teveel clichématig als een recept geschreven zijn?

Ook dat standpunt volg ik niet. Het leek me voldoende origineel en had nergens het gevoel dat de auteur hier een trukendoos hanteerde door verschillende ingrediënten samen te brengen. Ik heb het toch niet als voorspelbaar of stereotiep ervaren. De stijl was niet zo scherp of hard cynisch maar ik heb het dan ook opgevat als een exotisch sprookje dat dicht in de buurt kwam van de verhalen van 1001 nacht. De schrijfster hanteerde hier trouwens een zeer vlotte en toegankelijke schrijfstijl met trefzekere typeringen en soms verrassende ontwikkelingen. Elif Shafak is voor mij een meesterlijke verteller!

Tenslotte: het boek behaalde een quotering van 7,1 op 10.

Met dank voor het interview, Reinoud 

'De tolk van Java' van Alfred Birney

Het jaar is nog kakelvers als we voor dit boek samenkomen zodat Christine ons bij aankomst vergast op een glas champagne om de obligate nieuwjaarswensen en dito kussen door te spoelen. Ze heeft nog een andere verrassing in petto dat direct verband houdt met het te bespreken boek.

  

Als opwarmertje, haalt Reinoud een krantenartikeltje boven uit de reeks 'ook dat nog', (korte feitjes en anekdootjes in de marge van het grote wereldnieuws) met als titel 'Vrouwen zullen altijd langer leven dan mannen'. Daarna leest hij in het kader van gedichtendag en week, een paar gedichten van 2 Brugse dichters voor: Jotie 't Hooft (gestorven in 1977) en Peter Verhelst (jawel, debuteerde als dichter en leeft nog).

Christine geeft aan dat zij het boek gekozen heeft omwille van de prestigieuze Libris-boekenprijs in 2017, met Lize 'Het smelt' Spit en Jeroen 'Wil' Olyslaeghers als concurrenten. Toch kon het boek deze hoge verwachtingen niet waarmaken voor de meeste leesgroepleden. Niemand was er wild enthousiast over ('onze' Jeroen verdiende meer de prijs met het door ons gesmaakte Wil ...) maar er waren wel enkele milde en vooral geïnteresseerde commentaren te noteren, onder meer van Ciska, Ina en Ludo.

Eén van de redenen was dat wij zo weinig weten over dit toch wel belangwekkende land Indonesië (het grootste moslimland ter wereld) behalve Chris die de archipel al bereisd heeft. We moeten zelfs toegeven dat we nauwelijks iets weten over de kolonies van onze noorderburen, anders dan onze 'relatie' met onze ex-kolonie Congo. De vergelijking met het eerder besproken boek van David Van Reybrouck loerde dan ook om de hoek.

Iedereen was het er over eens dat dit wel een baanbrekende roman was over het koloniale verleden van Nederland, nog intenser dan de verwante klassiekers uit de Nederlandse literatuur zoals Oeroeg van Hella Haasse, Indische Duinen van Adriaan Van Dis of Bezonken Rood van Jeroen Brouwers. (Er zou zelfs met de hutkoffer een indirecte verwijzing naar Multatuli van Max Havelaar in steken.) De Jappenkampen tijdens WO-II waren daarbij dikwijls een onverwerkt trauma. Bijzonder aan deze roman is dat het vanuit het standpunt van een autochtone Indonesiër geschreven is waarbij een aantal koloniale mythes keihard onderuit gehaald worden. Vermoedelijk een zware ontnuchtering voor veel vaderlandslievende en andere Nederlanders.

Een andere verdienste van deze roman ligt in de ontdekking hoe enorm complex dergelijke onafhankelijkheidsoorlog wel was en hoe gewelddadig het er aan toe ging. Tegelijk was het ook de zwakte van de roman want iedereen ergerde zich aan de ellenlange beschrijvingen van gevechtscènes met storend machogedrag. De helft van het boek was meer een oorlogsverslaggeving dan een roman. De auteur wou waarschijnlijk persé het dagboek van zijn vader hiermee postuum publiceren maar het diende de lezer niet dat dit zo letterlijk gebeurde. Veel indringender is bij voorbeeld hoe Stefan Hertmans het dagboek van zijn grootvader verwerkt heeft tot het meeslepende Oorlog en terpentijn. Een aantal leesgroepleden vonden het boek dan ook onevenwichtig.

Zeer krachtig en indringend waren dan weer de (schrijnende) taferelen over het gezin in Nederland en de dieptragische hoofdfiguur van de vader die zijn 5 kinderen en echtgenote zwaar mishandelde. Misschien wel vanuit een posttraumatisch stress-syndroom na de oorlog in Indonesië. Er was een constante dreiging van geweld voelbaar in dat gezin wat traumatiserend bleek te zijn voor de rest van hun leven. Ook de auteur zelf deelde regelmatig in de klappen, zodanig dat de opname in een internaat bijna een verlossing bleek te zijn. De relatie met zijn vader zou nooit meer goedkomen maar de verhouding met zijn moeder was al even getroubleerd. En toch, ondanks alle vreselijke daden, is er een zweem van moreel besef en mededogen, zelfs bij de vaderfiguur. Het laatste hoofdstuk is dan ook louterend.

Benieuwd wat David Van Reybrouck er zal van maken in zijn aangekondigde epos over Indonesië.....

 

Om de avond passend af te sluiten, trakteerden Christine en Danny ons nog op een heerlijke portie 'spekkoek' (wat in de roman al subtitel gebruikt werd). Het is een gelaagd gebak met koekjes ('petitbeurkes'), boter en room, dat zij in het dialect 'schotelvlees' noemt, wat op gebakken spek slaat met dezelfde gelaagdheid.
De punten: gemiddeld 6,8, een middenmoter dus.





Leesgroep gesignaleerd in Antwerpen, in het spoor van WIL van Jeroen Olyslaeghers

Op zondag  8 oktober arriveert het Brugse leesgezelschap met partners per trein in het station van Antwerpen om vandaaruit met een deskundige gids het Jodenkwartier te bezoeken.

 

Het bezoek wordt afgerond met een heerlijke maaltijd in het gekende Joodse restaurant van de Hoffy-gebroeders, uiteraard alles kosjer volgens de Joodse traditie.

Steven, de vriend van Ina, heeft een smaakvolle zwart-wit fotoreportage gemaakt waaruit we graag plukken voor onze blog.

'Teder is de nacht' van F. Scott Fitzegerald

Op een zachte augustusavond, 23 augustus 2017,  komen we samen bij Chris om een klassieker, Teder is de nacht, te bespreken. De verwachtingen zijn hoog gespannen bij menig lezer.

Maar eerst is er zoals steeds een voorproefje, vanavond gekozen door ondergetekende. Elvis Rules met In the ghetto,een fragment dat me recent raakte door de actueel klinkende tekst:

People can’t you understand

the child needs a helping hand

or he’s gonna ben an angry young man some day

Take a look at you and me

Are we too blind to see

Or do we simply turn our heads

and look the other way

Het contrast met het te bespreken boek kan niet groter zijn. We duiken immers  de jaren 1930 in, midden in de levens van Dick Diver, een gevierd psychiater, en Nicole Warren. Rijke Nicole lijdt aan psychische problemen en komt op die manier in contact met Dick. Ze trouwen en leiden een luxeleven in Zuid-Frankrijk, omringd door illustere, vaak decadente landgenoten. Een van hen -Rosemary, een actrice- wordt verliefd op Dick en dit zal op termijn het einde van zijn huwelijk betekenen.

Er zitten enkele fans van The Great Gatsby in het gezelschap, een ander boek van Fitzgerald dat daarenboven vrij recent succesvol verfilmd is. 

Hoewel de affiniteit met onze leefwereld niet heel groot is, werden boek en film toch gesmaakt. Ook in Teder is de nacht herkennen we weinig van onze eigen levens. En daarenboven heeft een groot deel van onze lezers er jammer genoeg weinig genoegen aan beleefd. Terugkerende ergernissen zijn de traagheid en leegte van het boek (en de levens van de personages), het sexisme, het racisme, het superioriteitsgevoel van de Amerikanen, het ontbreken van psychische diepgang … Of heeft de auteur opzettelijk op onze zenuwen willen werken?

Bij gastheer Chris zelf, Ciska, Jo, Geert, Christine en ondergetekende is dat alleszins aardig gelukt. Ludo en Reinoud zijn iets positiever gestemd, Ludo ziet overeenkomsten met het middeleeuwse Rad der Fortuin en heeft, net als Reinoud, toch wel genoten van de beschrijving van de rijke elite. Reinoud heeft het boek graag gelezen, en vindt het hoofdpersonage een schitterende figuur.

De punten reflecteren onze leeservaring:

Reinoud een 7, Ludo 6,5, Jo een 6. Ciska, Chris, Christine en Ina een 5 en Geert heeft geen punten toegekend. Gemiddeld wordt dat 5,6. Gelukkig beleefden we, zoals steeds, wél een gemoedelijke avond. 

Ina