'De tolk van Java' van Alfred Birney

Het jaar is nog kakelvers als we voor dit boek samenkomen zodat Christine ons bij aankomst vergast op een glas champagne om de obligate nieuwjaarswensen en dito kussen door te spoelen. Ze heeft nog een andere verrassing in petto dat direct verband houdt met het te bespreken boek.

  

Als opwarmertje, haalt Reinoud een krantenartikeltje boven uit de reeks 'ook dat nog', (korte feitjes en anekdootjes in de marge van het grote wereldnieuws) met als titel 'Vrouwen zullen altijd langer leven dan mannen'. Daarna leest hij in het kader van gedichtendag en week, een paar gedichten van 2 Brugse dichters voor: Jotie 't Hooft (gestorven in 1977) en Peter Verhelst (jawel, debuteerde als dichter en leeft nog).

Christine geeft aan dat zij het boek gekozen heeft omwille van de prestigieuze Libris-boekenprijs in 2017, met Lize 'Het smelt' Spit en Jeroen 'Wil' Olyslaeghers als concurrenten. Toch kon het boek deze hoge verwachtingen niet waarmaken voor de meeste leesgroepleden. Niemand was er wild enthousiast over ('onze' Jeroen verdiende meer de prijs met het door ons gesmaakte Wil ...) maar er waren wel enkele milde en vooral geïnteresseerde commentaren te noteren, onder meer van Ciska, Ina en Ludo.

Eén van de redenen was dat wij zo weinig weten over dit toch wel belangwekkende land Indonesië (het grootste moslimland ter wereld) behalve Chris die de archipel al bereisd heeft. We moeten zelfs toegeven dat we nauwelijks iets weten over de kolonies van onze noorderburen, anders dan onze 'relatie' met onze ex-kolonie Congo. De vergelijking met het eerder besproken boek van David Van Reybrouck loerde dan ook om de hoek.

Iedereen was het er over eens dat dit wel een baanbrekende roman was over het koloniale verleden van Nederland, nog intenser dan de verwante klassiekers uit de Nederlandse literatuur zoals Oeroeg van Hella Haasse, Indische Duinen van Adriaan Van Dis of Bezonken Rood van Jeroen Brouwers. (Er zou zelfs met de hutkoffer een indirecte verwijzing naar Multatuli van Max Havelaar in steken.) De Jappenkampen tijdens WO-II waren daarbij dikwijls een onverwerkt trauma. Bijzonder aan deze roman is dat het vanuit het standpunt van een autochtone Indonesiër geschreven is waarbij een aantal koloniale mythes keihard onderuit gehaald worden. Vermoedelijk een zware ontnuchtering voor veel vaderlandslievende en andere Nederlanders.

Een andere verdienste van deze roman ligt in de ontdekking hoe enorm complex dergelijke onafhankelijkheidsoorlog wel was en hoe gewelddadig het er aan toe ging. Tegelijk was het ook de zwakte van de roman want iedereen ergerde zich aan de ellenlange beschrijvingen van gevechtscènes met storend machogedrag. De helft van het boek was meer een oorlogsverslaggeving dan een roman. De auteur wou waarschijnlijk persé het dagboek van zijn vader hiermee postuum publiceren maar het diende de lezer niet dat dit zo letterlijk gebeurde. Veel indringender is bij voorbeeld hoe Stefan Hertmans het dagboek van zijn grootvader verwerkt heeft tot het meeslepende Oorlog en terpentijn. Een aantal leesgroepleden vonden het boek dan ook onevenwichtig.

Zeer krachtig en indringend waren dan weer de (schrijnende) taferelen over het gezin in Nederland en de dieptragische hoofdfiguur van de vader die zijn 5 kinderen en echtgenote zwaar mishandelde. Misschien wel vanuit een posttraumatisch stress-syndroom na de oorlog in Indonesië. Er was een constante dreiging van geweld voelbaar in dat gezin wat traumatiserend bleek te zijn voor de rest van hun leven. Ook de auteur zelf deelde regelmatig in de klappen, zodanig dat de opname in een internaat bijna een verlossing bleek te zijn. De relatie met zijn vader zou nooit meer goedkomen maar de verhouding met zijn moeder was al even getroubleerd. En toch, ondanks alle vreselijke daden, is er een zweem van moreel besef en mededogen, zelfs bij de vaderfiguur. Het laatste hoofdstuk is dan ook louterend.

Benieuwd wat David Van Reybrouck er zal van maken in zijn aangekondigde epos over Indonesië.....

 

Om de avond passend af te sluiten, trakteerden Christine en Danny ons nog op een heerlijke portie 'spekkoek' (wat in de roman al subtitel gebruikt werd). Het is een gelaagd gebak met koekjes ('petitbeurkes'), boter en room, dat zij in het dialect 'schotelvlees' noemt, wat op gebakken spek slaat met dezelfde gelaagdheid.
De punten: gemiddeld 6,8, een middenmoter dus.





'La superba' van Ilja Leonard Pfeijffer

Interview met Geert Wullaert als verslaggever

 Voordat we een vraag konden stellen, steekt onze voorzitter enthousiast van wal: "We dachten dat we ons vergist hadden van adres want onze gastheer Reinoud was bijna onherkenbaar geworden met zijn baard. Niemand had dat verwacht of had hem met baard gezien tot nu plots. Hij verraste ons met lekkere Italiaanse hapjes en het bloedrode aperitiefdrankje dat zo dikwijls in het boek voorkomt: een Negroni zijnde een cocktail van gin en campari met rode vermouth, aangelengd met spuitwater en ijsblokjes. Iedereen durfde het aan om te proeven zodat de sfeer er van bij het begin goed inzat."

 Geert herinnert zich nog dat Ludo de bloggers bedankte voor hun bijdragen zodat de achterstand nagenoeg ingehaald is. Geert stelde zelf als 'eerste lezing' het boek 'BelgaCult' van Liesbeth Imbo voor, 25 momenten die cultureel België bepaald hebben, van Jef Geeraerts tot Stromae.

Maar toch werd vrij snel overgegaan naar de bespreking  van het boek zelf en verwezen een paar leesgenoten naar de film 'Genova' van Michael Winterbottom die toevallig een week geleden op TV vertoond werd. In plaats van een klassiek verslag volgt hierna een interview met de verslaggever.

 Wat is je algemene appreciatie van het boek?

Geert: "Ik vond het moedig van de schrijver om zichzelf zo bloot te geven hoewel hij in het begin nogal hautain en ijdel overkwam. Maar dat evolueert in de loop van het boek want de auteur relativeert zichzelf regelmatig met veel humor. Dus moeizaam gestart en daarna toch wel op dreef gekomen ... en dat bleek nu net de ervaring van de meeste leesgenoten te zijn."

 Wat is het belang van de locatie Genua?

Geert: "Zeer belangrijk uiteraard, de titel alleen al verwijst ernaar (bijnaam van Genua: de hoogmoedige). De auteur heeft  er ook vele jaren verbleven. Alhoewel aanvankelijk het boek als een saaie reisgids begon met een opsomming van straatnamen en pleintjes. Vroeger was Genua mij onbekend en reden we er voorbij op onze reizen, maar na het lezen van het boek ben ik nieuwsgierig geworden en zou ik de stad graag verkennen. Christine o.a. vond de beschrijving van de stad heel treffend met mooie parallellen tussen heden en verleden. Jo en Ludo wezen er terecht op dat de stad Genua als een protagonist of personage opgevoerd wordt."

 Hoe ervaar je de auteur als personage?

Geert: "Zeer dubbelzinnig: enerzijds hoort hij zichzelf graag bezig maar anderzijds geeft hij aan dat hij ook maar een migrant is in een vreemde stad. Hij was daar eerlijk in. Zoals Jo vertelt: hij straalt arrogantie en branie uit als een bronstige stier die zijn pik achterna loopt maar tegelijk relativeert hij zichzelf constant zodat de lezer geleidelijk aan meer inlevingsvermogen krijgt. We hebben ook een tijdje gediscussieerd over de al dan niet noodzakelijke ijdelheid van schrijvers en kunstenaars."

 Wat vond je van de schrijfstijl en het literaire gehalte?

Geert: "Ik heb er geen bijzondere mening over maar bepaalde leesgenoten zoals Christine en Ludo citeerden heel uitdrukkelijk zijn rijk en beeldend taalgebruik, hij is een rasechte literator. Ciska vermeldde dat hij 2X de Tzumprijs gewonnen heeft voor de beste literaire zin van het jaar. Chris, Jo en Ludo signaleerden dat een grote sterkte van het boek was dat het onderscheid tussen werkelijkheid en fantasie vervaagde, alles is waar wat hij zichzelf inbeeld; fantasie wordt voor waar aangenomen. Dit heeft tot gevolg dat bepaalde bizarre scènes op het surrealistische af zijn, zoals de scène met het been of de verkoop van het theater"

 Welke personages zijn je bijgebleven?

Geert: "In eerste instantie de schrijver zelf zoals eerder gemeld. Verder waren er enkele personages die eerder zielig waren zoals de Don die ganse dagen gin zat te drinken. Ciska vond dan weer 'het mooiste meisje van Genua' zeer aangrijpend, ook een tragische figuur die in een cyclische stijlfiguur een grote evolutie meemaakt op het einde. Chris van zijn kant was geïntrigeerd door het indringende verhaal van de Senegalese migrant Djibi.

 Hoe sprak het migrantenthema je aan?

Geert: "Ik was daardoor zeer getroffen en had dit niet direct verwacht. Het heeft een ommekeer veroorzaakt in mijn leeservaring van het boek. Heel mooi vond ik de durf om de vergelijking te maken tussen de asielzoeker Djibi en de immigrant die de schrijver zelf was. Ik herkende mij heel sterk in de opmerking van Reinoud die zei dat hem het tragische verhaal van de migrant getroffen had die een onrealistisch beeld heeft over het Westen maar zo gedreven is door die droom dat hij niet durft te vertellen aan het thuisfront dat dit niet klopt en geld blijft sturen naar zijn familie ook al moet hij daarvoor lenen."

 Zat er een evolutie in het boek?

Geert: "Wees maar zeker! De eerste 50 bladzijden is het boek zeer beschrijvend maar geleidelijk aan wordt de lezer meegezogen in het verhaal of de verschillende verhalen zoals Ina aanhaalt. Zij vertolkte daarbij de mening van de meeste leesgenoten. Diverse puzzelstukken worden in de loop van het boek aangereikt die op het einde in elkaar blijken te passen."

Het verwondert dan ook niet dat dit boek een gemiddelde score van 8 op 10 haalt.

 interviewer Reinoud

'Norwegian Wood' van Haruki Murakami

Toen Geert Norwegian Wood van de Japanse (cult)auteur Haruki Murakami voorstelde, stond de grote vakantie er nog aan te komen. Gisteren, op weg naar Geert, viel het op hoe bomen reeds hun bladeren verloren. Er was inderdaad veel tijd over heen gegaan, sinds onze laatste bijeenkomst. Maar geen nood, het was een blij weerzien, en een Japans drankje (in 'light' versie) deed de rest. Klaar om er weer in te vliegen.

Voor het voorleesmoment 'Een literair fragment dat van betekenis is in uw leven'' koos Ludo voor een 'ode aan het boerenleven' dat verweven zit middenin Boerenpsalm van Felix Timmermans. Een romantisch, vitalistisch loflied op het mooiste beroep van de wereld, dat verwoordt wat niet uit te spreken is en dat wie het landleven lief heeft recht naar het hart gaat.

In een leesgroep is de overgang van het Vlaamse plattelandsleven van boer Wortel naar het leven van de jonge student Watanabe in de wereldstad Tokio maar een kleine stap. Een streepje muziek van John Lennon was voldoende om de knop om te draaien en de wereld van Norwegian Wood binnen te stappen. Wat een bijzonder gevoelig boek, opgebouwd uit vele menselijke relaties, aftastend, onzeker, liefdevol, botsend, heel vaak abrupt afbrekend. Bijna iedereen ervaarde de melancholie, maar niet iedereen voelde even veel affiniteit met deze broze levens, met de wijze waarop ''de moeilijkheden en het problematische van het leven op zich" in de vele figuren besloten ligt. Wie zich daar wel in terugvond, prees dit boek de hemel in. Dat dit ook goldt voor wie het boek opnieuw had gelezen (Chris 3x!) pleit uiteraard voor Murakami. Het boek opnieuw lezen, betekent ondermeer begrijpen hoe de prachtige allegorie van de put, waarover Naoko aan Watanabe vertelt, helemaal voorin het boek, een voorafspiegeling is van wat komt.

De hoofdfiguur Watanabe roept verschillende gevoelens op: eenzaam of eenzaat, onderkoeld of gevoelig, geengageerd of afwachtend. Onbewust is hij heel erg aanwezig in relaties binnen zijn omgeving. Chris was bovendien erg gefascineerd door de fantasierijke en impulsieve Midori. Anderen stelden vragen bij de rol en het levensverhaal van Reiko: verheven, dubbelzinnig of misschien zelfs parasiterend.

Uiteraard kwamen nog vele andere aandachtspunten aan bod. Zo de grote plaats die sexualiteit in de verhalen inneemt. Dat dit meestal niet als dusdanig werd ervaren, zegt veel over de natuurlijkheid, de intimiteit en de vanzelfsprekendheid waarmee Murakami dit beschrijft. Ook de vraag of Murakami met Norwegian Wood de vinger op de ziel van de Japanse jongerencultuur in de jaren '60 legt, werd verschillend benaderd. Is Norwegian Wood dan ook niet eerder een Westers boek? Of is het betrokken zijn op het Westen precies karakteristiek voor de naoorloogse generatie Japanners. Kortom, ook bij dit boek liepen meningen uiteen, werden meningen bijgesteld.

En o ja, de puntenronde: Chris 9, Ina 8,5, Geert 8, Reinoud 7,5, Ludo 7, Ciska 5,5, wat een score van 75,8 oplevert.

In de rand werd afgesproken om de toekomst (of we de groep uitbreiden en hoe we dat aanpakken) aan de orde te stellen op de volgende bijeenkomst. Dat is op 24 november bij Ludo, nadat we met zijn allen Tom Lanoyes 'moederboek' Sprakeloos hebben gelezen.

'Het verslag van Brodeck' van Philippe Claudel

7 juli, in de mooie tuin van Reinoud, lekkere hapjes en drankjes, en een 'boekbespreking' voor de boeg. Wat kan er mooier zijn? Dit doet het gemis van Sesiel nog sterker aanvoelen; even zeer is er het gevoel dat ze nog steeds onder ons is, voor altijd.

Geert mocht de spits afbijten met een keuzefragment, een stukje uit 'Bartje' van Anne De Vries. Het oude, stoffige boekje dateert uit zijn collegejaren, pure nostalgie.

Philippe Claudels 'Het verslag van Brodeck' vormde de hoofdmoot. De eerste reacties gingen overwegend dezelfde richting uit. Reinoud had het boek gekozen en karakteriseerde het als een parabel over wreedheid, schuld en onschuld. Het trof hem dat de historische context niet wordt geëxpliciteerd, maar toch voor iedereen duidelijk is. Chris deelde dit enthousiasme over 'een eenvoudig, meeslepend en rauw verhaal'. Ook Ina wist dit boek te smaken, en schoof 'de menselijke wreedheid' naar voor als hoofthema van het boek, eerder dan het meer specifieke thema xenofobie. Ciska had het boek al eerder gelezen. Het doorstond moeiteloos haar tweede lectuur. Het sfeervol-poëtische confronteerde met de menselijke wreedheid. Geert en Ludo waren iets meer terughoudend. Ludo had te hoge verwachtingen gekoesterd. Vooral de stijl van Claudel stond hem tegen: te gekunsteld, te gepolijst, te weinig authentiek, overmatig gebruik van de opsomming en andere klassieke stijflfiguren. Ook Geert plaatste kanttekeningen en schatte Claudels wondermooie 'Grijze zielen' hoger in. Bovendien bleef hij na lectuur met veel open vragen zitten. Veel van deze vragen kwamen in de verdere bespreking aan bod.

Reinouds creativiteit om dit boek te doorgronden, kende opnieuw geen grenzen. In een associatiespel zochten we gelijkenissen tussen foto's uit tijdschriften en personnages uit het boek. Het leverde verrassende keuzes en interessante discussiestof op. Vervolgens kregen we 'citaten' op ons bord en probeerden we te achterhalen van wie deze uitspraken waren. Wat vanzelfsprekend leek, bleek dit plots niet meer te zijn, en dat pleit voor de gelaagdheid van Claudels verhaal.

En voor we het wisten, waren we al aan de punten toe: Ciska 8, Reinoud 8, Ina 8, Chris 9,5 (!), Ludo 7,5 en Geert 7, wat een gemiddelde van 8 oplevert, niet mis. En na al die 'menselijke wreedheid' babbelden we nog wat na over minder beladen onderwerpen zoals daar zijn: voetbal, wielrennen, drankjes, en uiteraard reizen en vakantie. Op naar de volgende bijeenkomst. We reizen in de geest van Elzas-Lotharingen ('Brodeck') naar Japan ('Norwegian Wood').

Geert

'Een korte geschiedenis van de tractor in de Oekraïne' van Marina Lewycka

Niet alleen de titel maar ook de premisse wekt de nieuwsgierigheid: twee

zussen proberen hun stokoude vader te overtuigen om, een paar jaar na de dood van hun moeder, te scheiden van een jonge vamp uit de Oekraïne waarmee hij via een advertentie getrouwd geraakt is. Het is het intrigerend uitgangspunt voor een verrassende geschiedenis van een Oekraïns gezin dat naar Engeland geëmigreerd is na de WO II.

De leesgroep, te gast bij Ina deze keer, vond het een vlot geschreven, goed opgebouwd verhaal. Iedereen kon de grote hilariteit waarderen waarmee de auteur alles beschrijft ondanks de bij momenten geladen inhoud. (Korte discussie of humor zo uitzonderlijk is bij vrouwelijke auteurs ?) Het gezin en de vooral de ouders hebben heel wat meegemaakt in het communistische Rusland en de WO II. Dat liet zijn sporen na in de relatie tussen de 2 zussen, ogenschijnlijk karakterieel elkaars tegenpolen maar die desondanks in de loop van de roman geleidelijk aan naar elkaar toegroeien.

Niettemin waren er enkele kritische klanken te noteren zoals het gebrek aan diepgang bij dit stukje familiedrama, het weinig beklijvend karakter, de karikaturale vaderfiguur en jonge eega.
Toch bleek de waardering voor het hilarisch gehalte - zonder afbreuk aan de geladen familiegeschiedenis - de bovenhand te halen. En dat gaf als gemiddelde eindscore een niet onaardige 7,2/10.

En wat heeft die tractor er nu mee te zien ? In een fijne kruismontage schreef de grijsaard, die vroeger ingenieur in Russische overheidsdienst was, een tractaat over het belang de tractor voor de Oekraïnse landbouw en welke rol hij daarin gespeeld heeft. Een stukje onbekende Russische geschiedenis erbovenop.

Geert bracht voor de start van de sessie ook nog even Sesiel in herinnering en vroeg een minuut stilte voor haar. Ludo las een prachtige ingetogen en persoonlijke tekst voor als eerbetoon aan ons onverwacht overleden leesgroeplid. Ze laat een grote leegte na in ons midden.

We zetten tenslotte de intentie verder om een kort tekstje naar voor te brengen die ons getroffen heeft. Ikzelf had de eer om een sonnet van Shakespeare in het oud-engels voor te lezen, gevolgd door een Nederlandse vertaling.

Reinoud

'Vreemd land' van Jhumpa Lahiri

Maandag 22 maart, en we zijn te gast bij Chris in zijn voor ons nog nieuwe en gezellige thuis in de Vispaanstraat. Op tafel wacht ons Indische overvloed. Op het leesmenu staan dan ook kortverhalen van een schrijfster met voor ons exotische (Bengalese) roots: Jhumpa Lahiri, alom geprezen en met ‘Een tijdelijk ongemak’ zelfs winnares van een Pulitzerprijs.

Wij hebben net ‘Vreemd land’ gelezen. Het boek telt acht verhalen, waarvan de laatste drie samen één geheel vormen. Voor mij persoonlijk echter heeft het hele boek hoe dan ook één rode draad: de grote leemte, het grote gemis waar vele van de personages aan ten prooi vallen. Dit heeft haast elke keer te maken met het land dat zijzelf of hun voorouders achter hebben gelaten, maar evenzeer met het voor iedereen herkenbare verlies van mensen uit hun directe omgeving.

Al snel wordt duidelijk dat de meningen over de verhalenbundel (voor deze leesgroep een ‘nieuw’ genre) enigzins verdeeld zijn. Haast iedereen prijst de schoonheid van Lahiri’s taal. Mooi, maar voor sommigen houdt het daarmee een beetje op. Het beschrijven van dagelijkse bezigheden in een traag ritme wordt soms als saai en zelfs een beetje banaal ervaren. Bovendien werkt deze traagheid enkele lezers echt op de zenuwen.
Anderen herkennen dan (zie hoger) weer veel in de verhalen. Enerzijds precies in de beschrijving van de dagelijkse dingen (koken en eten voorop) die hoewel hier exotisch gepresenteerd toch universeel zijn. Anderzijds in de ‘grote emoties’ die ruim aan bod komen in het boek, en door Lahiri (naar mijn mening) bijzonder subtiel worden aangepakt. Ze weet de vinger soms precies op de wonde te leggen, en benoemt dingen waarvan je je nauwelijks bewust leek.
Een vraag die al eerder in de leesgroep aan bod kwam, borrelde ook nu weer op: in welke mate ‘leren’ we uit dit ‘exotische’ boek iets over een andere cultuur? Is dit vanzelfsprekend, of net niet? Hoe gaan zowel auteurs als lezers hiermee om? Wat verwachten beide partijen? Opvallend was toch wel dat de liefhebbers van ‘Vreemd land’ niet zozeer het ‘vreemde’ beviel maar wel de beschrijving van dat wat we gemeen hebben. Een schrijfster is tenslotte veel meer dan een ‘boegbeeld’ van haar cultuur (alweer mijn mening).

De punten tenslotte: ‘Vreemde land’ scoorde niet slecht met een gemiddelde van 7,7. Dit is de optelsom van volgende scores: Chris 8,5, Ciska 6, Geert 6,5, Ludo 8, Cécile 8,5, Reinoud 7,5, Ina 9.

Tijdens deze sessie startten we met iets nieuws: beurtelings brengen we een tekst naar voren die ons raakt. Ik mocht de spits afbijten met een klein verhaal van Toon Tellegen uit het boekje ‘Twee oude vrouwtjes’.
Het volgende boek van opnieuw een vrouwelijke auteur brengt ons via Groot-Brittanië naar Oekraïne.

Ina

Het goud van de waarheid?

Op woensdag 14 oktober, te gast bij Cécile, sneden we ons twintigste boek aan. Op de ontleedtafel lag Iain Pears, Het goud van de waarheid (Anthos/Mantheau, 1997; vertaling van : An Instance of the Fingerpost, 1997). Iedereen had het boek uit en dat verdient een pluim. Druk bezette en werkende mensen die in enkele weken een turf van 720 bladzijden achter de kiezen stoppen, is niet vanzelfsprekend. En zo te horen hield niemand er een indigestie aan over.

Wie wel met ernstige maagperikelen worstelde en er uiteindelijk het leven bij inschoot, was Robert Grove (1610-1663), een bezadigde prof aan het New College in Oxford. Vier tijdgenoten vertellen dit moordverhaal uit 1663, vele jaren na de feiten. En allen kleuren hun verhaal anders in en wijzen een andere dader aan. Maar al vlug blijkt dat niet de moord op Grove de inzet van deze getuigenissen is, wel de legitimiteit van de koning als hoofd van de Engelse kerk. De restauratie die in 1660 Karel II (foto) op de Engelse troon bracht, maakte immers een einde aan het unieke republikeinse en puriteinse experiment van Oliver Cromwell .

Spionage, samenzweringen, naamsveranderingen, geheimschrift, fraude: Engeland was in die jaren, en eigenlijk al veel langer, een slangenkuil vol verraad en misleiding, waar niets was zoals het leek. En de ultieme drijfveer bleek telkens opnieuw religie te zijn, religie als sleutel voor macht. De sleutelfiguur is de Italiaanse medicus en wufte dandy Marco da Cola, in het echt de ingetogen katholiek en jezuïet Andrea da Cola, die koning Karel II geestelijk begeleidde in zijn bekering naar het katholicisme. Vele andere draden van dit verhaal komen samen bij de radicaal non-conformiste, medium en profetes Sarah Blundy, bij de meester-intrigant en overlever John Thurloe en bij zovele andere excentrieke figuren die door deze roman wandelen. De waarheid, de werkelijheid achter deze 700 bladzijden, wordt finaal opgediend door de historicus Anthony Wood (1632-1695). Hij beschikt als vierde getuige over het relaas van de drie andere spelers en over het ultieme geheime sleutelstuk

En wat is de nu de waarheid? Eventjes ging de discussie de filosofische toer op. Wat is de werkelijkheid en de waarheid? Is de werkelijkheid kenbaar of is waarheid per definitie subjectief en dus gekleurd. De eerste drie getuigen in dit boek lijken dit laatste aan te tonen. En heeft de historicus Wood het wél bij het rechte eind of is ook zijn verhaal een 'constructie', net als de drie andere. We kwamen er niet uit, en troostten ons met de gedachte dat Pears het wellicht ook niet meer wist.

Veel verder ging onze eensgezindheid niet, waarbij coalities deze maal gender gekleurd waren. De vrouwen voelden minder affiniteit met het 'genre', misten emotie, en wezen Pears met de vinger om zijn pedant uitpakken met zoveel kennis en weetjes. De mannen konden de historische enscenering wel smaken, ook de viervoudige opbouw van het verhaal en de complexiteit van het plot. Bijgevolg zijn de punten: Reinoud 9, Chris 8,5, Ludo 8, Geert 7,5 (die verder verhinderd was), Cécile 6,5, Ina en Siska 6, wat de vrij hoge score van 73,6 opleverde.

Maar zoals steeds landde de discussie zacht, en lieten we ons de wijn en hapjes (gelukkig liet Cécile zich niet inspireren door de kookkunst in de 17de eeuwse Engelse colleges) welgevallen. Het leek of niemand zin had om naar huis te gaan.

Maar goed, uitiendelijk doken we toch de herfstnacht in, met het vooruitzicht van nieuw werk op de plank. De komende weken verplaatsen we ons in het hoofd van Grace Marks, de hoofdfiguur van Margaret Atwoods Alias Grace, een boek opgediept uit dit blogarchief.

Grote onderscheiding voor Kapuscinski's Ebbenhout

Het was een aangenaam weerzien na lange vakantiemaanden, gisterenavond bij Reinoud. Cécile moest onverrichterzake afhaken, doodjammer. Op tafel lag Ebbenhout (1998, Nederlandse vertaling :2000; achtste druk: 2008) van de Poolse journalist en historicus Ryszard Kapuscinski (1932-2007). Een non-fictie boek, maar ook niet helemaal want Kapuscinksi is een rasverteller. Dit schiep bijzondere verwachtingen, temeer daar het van het eerste boek (Chris De Stoop, De bres) geleden was dat we ons nog aan non-fictie hadden gewaagd. Reinoud toonde zich weer een uitmuntend gastheer, en had de uren voordien Afrikaanse hapjes op tafel getoverd.

Ebbenhout gaat inderdaad over Afrika, en bundelt een reeks reisverhalen en reportages, tussen ca. 1958 en ca. 1994. Kapuscinski neemt ons 300 blz. lang mee, van westelijk Afrika doorheen de Sahel naar het gebied rond de grote meren, tenslotte ook naar het onooglijke Zanzibar. In presidentiële suites is hij een graag geziene gast maar het gezelschap van gewone dorpelingen, ergens onder een eenzame boom middenin de woestijn, draagt ontegenzeggelijk zijn voorkeur weg.

Bijna iedereen was bijzonder enthousiast over het boek en de superlatieven buitelden over tafel: zéér graag gelezen, fantastisch, fascinerend, grandioos, indrukwekkend. Wat moet er dan nog meer gezegd? Het boek oogt wat als een puzzel (losse hoofdstukjes) maar al vlug komen de grote lijnen bovendrijven, en leren we de ziel van Afrika en de Afrikaan kennen. Kapuscinski is ook antropoloog die de Afrikaan in zijn anders zijn tegemoet treedt. Hij heeft het over het belang van de groep, familie en clan, de tijdsbeleving, het gelegitimeerde 'niets doen', water en schaduw als hoogste goed, de soms buitenmenselijke wreedheid, de dwingende en diepgewortelde erfenis van eeuwen slavenhandel, de nefaste nalatenschap van Westers kolonialisme, ... Bovendien zijn er de wondermooie kleine verhalen, over het potlood, de Somalische woestijnkaravanen, olifantenbegraafplaatsen enz. Kortom, dit is hét boek voor wie Afrika meer dan oppervlakkig wil leren kennen. Een leeservaring die ons nog lang zal bijblijven en misschien ook wel een aantal nieuwe Afrikafans heeft opgeleverd ...

Het bleef dan nog uitkijken naar de punten, want het hing in de lucht dat hier een nieuw record in de maak was. En zo geschiedde: Ina 9,5, Chris en Ludo 9, Reinoud en Ciska 8,5, Geert 6, of een gemiddelde van 84, 2, in verre de hoogste score en voor de eerste maal een grote ondescheiding.

De keuze van Cécile voor het volgende boek is Iain Pears, Het goud van de waarheid. Geert en Ludo hadden het al gelezen. Na een korte discussie was er consensus dat dit geen bezwaar was en we gaan voor deze wondermooie en verrassende dikke historische roman. Een waardig jubileumboek want dit is het twintigste boek dat dit prille leesgezelschap achter de kiezen steekt.

Het Diner - Herman Koch

"Kom je bij me eten ? "

Zo klonk de uitnodiging voor de volgende leesgroepavond in Manoir Gerard met madame Linda Bonte als maître d'hôtel. De kaart die in elk boek stak was zelf al een bron van discussie: een slimme of een overbodige marketingzet (net als de bedrieglijk eenvoudige kaft) ? Hoe dan ook was dit één van de meest geanimeerde leesavonden (of zat de uitstekende huiswijn daar voor iets tussen ?) Gastheer Gerard zette de avond in met drie intrigerende vragen:
1. Wat vond je van het boek ?
2. Met welk personage identificeer je jezelf het meest ?
3. Wat zou je zelf doen in het geschetste dilemma ?

Iedereen was het er over eens dat het boek sterk begon maar steeds meer tegenviel naar het einde toe. De ironische toon bij een bezoek aan een poepsjiek restaurant beviel iedereen wel maar dat bleef natuurlijk aan de oppervlakte, de belangrijkste thema's van het boek werden onvoldoende uitgewerkt, vonden sommigen. Edoch: de laatste vraag veroorzaakte splijtende meningsverschillen waarbij het bestek ternauwernood op tafel bleef. Werden we op het verkeerde been gezet door de schrijver ? Zit er meer achter dan we vermoedden ? Een onvermoede versie van 'Schuld en boete' ?

De moord door de zoon van de hoofdpersonages beroert wel en vooral de koelheid en onverschilligheid waarmee de ouders en omgeving ermee omgaan. Zou je als ouder je eigen kind aangeven voor moord ? Is die moord op een zwerver inderdaad wel te vergoelijken ? Naar het einde toe zou vooral de moeder een steeds meer immorele houding aan te nemen en bleek de vader een gevaarlijke onevenwichtige schizofreen met oncontroleerbare woede-aanvallen. Zou de platvloerse politicus-broer er dan toch als beste uit komen ... ?

Uiteindelijk toch geen al te hoge score: gemiddeld 5,8 op 10. Ondanks de interessante problematiek overheerste toch een zeker hype-gevoel in de leesgroep. Dit ondanks de boeiende uitsmijter van de gastheer met name een interview met de auteur uit de Humo.

Hoe het ook weze: het menu van gastvrouw Linda oversteeg verre dat van het restaurant uit het boek: aperitief maison met mini-pizza, succulent voorgerechtje, tijgerscampi's met pasta, ijsbolletjes met 2 verfijnde fruitsmaken, koffie en gebak. Dat alles overgoten met de spitsvondige commentaar van de gastvrouw. Opnieuw een heerlijk souvenir !

Reinoud Van Acker

De roos en het zwijn

De roos en het zwijn is de wat intrigerende titel van een boek an Anne Provoost, een schrijfster met West-Vlaamse roots. Het enthousiasme van Chris die het boek voorstelde was aanstekelijk: één van de mooiste boeken die hij ooit gelezen had, voor een genuanceerde mens was dat een forse uitspraak. Bovendien een relatief dun boekje (voor mij die weinig leestijd heeft, toch steeds ietsje overtuigender) en een aantrekkelijk poëtische coverbeeld van een blozend meisje met een grappig hoedje op.

En inderdaad het boek heeft niet ontgoocheld, integendeel. Dit was het tweede boek van Anne Provoost na het bekende 'Vallen' dat ik las en ze bevestigt hiermee haar talent, zij het met een heel ander genre en verhaal. Het getuigt van een grote verbeeldingskracht gehuld in een magische en sprookjesachtige beeldentaal en woordgebruik. Met enkele krachtige woorden en beelden gaat een hele wereld open.
Om in de sfeer te komen een paar korte citaten: "Een lelijk wezen verdient liefde, meer nog dan een sierlijk wezen dat spontane gevoelens van liefde en warmte oproept." (p. 38)
"Schoonheid is iets wat me ten deel gevallen was, niet iets waar ik aan gehecht was." (p.57)

Boeiend was ook de manier waarop een soort middeleeuwse verleden opgeroepen wordt: verre verwijzingen en bij momenten zelfs historisch correcte of toch zeer geloofwaardige omschrijvingen. Een verre wereld die in een mystiek gehuld is maar tegelijk toch voorstelbaar is.
Maar wat me het meeste trof is de symboliek en de universele thematiek: schoonheid en lelijkheid, liefde en dood, vriendschap en vaderschap, hoogmoed en opoffering.

Mijn enthousiasme was zo groot dat ik niet kon laten om de schrijfster een mail te sturen en tot mijn grote verbazing heeft ze er nog op gereageerd ook. Zelfs in een heel lastige periode want Anne was toen net curator van de Literaire Lente. Ze gaf aan dat het haar deugd deed om nog iets over haar werk te lezen waar ze zo moeilijk toe komt tussen alle georganiseer door. Ik heb helaas haar antwoord niet bewaard en zo blijft het toch in de nevelen van de herinnering verder vervagen.

Reinoud Van Acker

De stem van Tamar

Te gast bij Geert (immobiel), maar met Chris als gastheer: hij zorgde voor een lekker wijntje, stevige discussiestof, en nog zo veel meer.

In David Grossmans De stem van Tamar (2000) gaat een jongen op zoek naar een meisje. Het meisje is op zoek naar haar broer. Een verdwaalde hond loopt als een rode draad doorheen deze queestes. En uiteindelijk, 'all's well that ends well', einde goed, alles goed.

Dit warme verhaal kon heel wat bijval genieten. Grossman is een uitmuntend verteller, en weeft bovendien vele kleine (levens)verhalen doorheen de hoofdintrige. Ook de stad Jeruzalem speelt volop mee, niet als religieuze twistappel, wel als een moderne wereldstad waar jongerenproblematieken volop spelen.

Is hier alles mee gezegd? Uiteraard niet. Niet iedereen vond het boek even spannend. Maar vooral, en onvermijdelijk, ging de discussie hoe langer hoe meer over de status van dit boek als 'adolescentenroman'. Chris, die het boek voorstelde, en Ina trokken deze discussie op gang. Het verhaal is te expliciet, de romantiek te melig, het slot te voor de hand liggend. Mag je dit deze roman aanrekenen? Of is dit een bewuste toegift van de auteur aan zijn jongvolwassen doelpubliek? Mag je van een groot auteur niet meer een 'universeel' boek verwachten? Vergelijkingen met auteurs als Bart Moeyaert (jeugdauteur of niet) kwamen om de hoek kijken.

Het trof ons dat een Israëlisch auteur als David Grossman de Israëlisch-Palestijnse kwestie volledig terzijde liet. Grossman staat bekend als een 'pacifist', iemand die als jood opkomt voor de Israëlische staat maar steeds blijft aansturen op vrede met de Palestijnen en de Arabische wereld. En dan verliest precies hij een zoon als soldaat in de recente oorlog met Libanon. Zijn grafrede maakte veel indruk, ook op Reinoud, die deze tekst toen selecteerde voor zijn 'intieme' knipselboek. In die tijd ontving David Grossman overigens een eredoctoraat aan de KU Leuven; niet iedereen was daar toen even gelukkig mee. Ook daar werden nog wat opinies over geventileerd.

De punten: Ciska 8, Ludo 7,5, Chris, Reinoud en Cecile 7, Geert 5,5 en Ina 4,5 (66,4)

Afspraak op maandag 25 mei bij Geert (te gast én gastheer). Dan schuiven we aan tafel voor Het Diner van Herman Koch (2009). We doen dat nog eens over (aan tafel schuiven voor een diner) op 27 juni, nadat Reinoud ons heeft rondgeleid in de Karel de Stoute-tentoonstelling (Museum Groeninge -OLV-kerk).

Persepolis

We tuimelden het nieuwe jaar in met Persepolis, de 'graphic novel' van Marjan Satrapi. Ina is grote fan, van Satrapi, van het verhaal, van de vorm waarin dit alles werd gegoten.

Uiteraard waren we het weer oneens. Over de manier waarop je de titel uitspreekt (Persépolis of Persepólis), over de meerwaarde van een stripverhaal, over de artistieke betekenis van haar tekeningen, over haar standpunt tegenover een islamdictatuur, en zo veel meer...

De gemoederen hadden ruim de tijd om af te koelen, want Ina vergastte ons ter afronding op een video over 'the making of' van de Persepolisfilm.

Uiteraard gaven we punten: Ina 9, Ciska en Reinoud 8, Ludo 7, Cécile 6,5, Chris 6 en Geert 3,5. Dit levert een score van 68,5 op.